Over de toonbank of via de beurs?

Het is eigenlijk zo vanzelfsprekend dat je er als particuliere belegger nauwelijks bij stilstaat. Je geeft een koop- of verkooporder door aan je bank of broker en die zorgt ervoor dat de order via de beurs wordt uitgevoerd. Toch is deze gang van zaken niet meer zó vanzelfsprekend. Naast de reguliere beurshandel, kiezen sommige grote marktpartijen ervoor hun orders onderling af te wikkelen. Het onderling verhandelen van beleggingsinstrumenten noemt men Over The Counter handel. Het is een term die beeldend weergeeft wat er gebeurt: de stukken worden ‘over de toonbank’ verhandeld in plaats van via de beurs.

Objectieve prijzen
Voor particuliere beleggers is het belangrijk te weten wat de gevolgen kunnen zijn van de route die een eenmaal ingelegde order aflegt. Tot voor kort konden ze redeneren: Als de order maar wordt verwerkt en liefst zo snel mogelijk, dan ben ik tevreden. Maar met de afwikkeling van een order Over The Counter doemen nieuwe risico’s op waarvan de gevolgen ook particuliere beleggers kunnen treffen. In de loop van vele jaren heeft de beurs zich ontwikkeld tot een marktplaats met een groot aantal vragers en aanbieders. Bij de Optiebeurs is dit het eenvoudigst te zien. Dertig jaar geleden waren op de toen nog maar net begonnen Optiebeurs slechts enkele partijen aanwezig; de derivatenhandel in Amsterdam is thans het toneel van zeer veel spelers. Een markt met flink wat vragers en aanbieders wordt ook wel een liquide markt genoemd. Een dergelijke markt is voor beleggers het meest aantrekkelijk, omdat er de meest objectieve prijzen tot stand komen. Bij de Optiebeurs uit zich dat in de spreads, het verschil tussen bied- en laatprijzen. In de loop der jaren – en zeker nadat de vloerhandel werd vervangen door de handel via beeldschermen – zijn de spreads steeds nauwer geworden. Vergelijk deze ontwikkeling met Over The Counter handel, waarbij slechts enkele partijen zijn betrokken en het zal duidelijk zijn dat de beurs de beste garantie biedt voor een objectieve prijsvorming. Gaan steeds meer partijen ertoe over onderling hun transacties te regelen, dan ontstaat een versnipperde liquiditeit die een goede prijsvorming belemmert.

Clearing en tegenpartijrisico
Naast prijsvorming is er een ander belangrijk argument om Over The Counter handel kritisch te bekijken. Handel via de beurs is altijd onderhevig aan clearing. Dit is een zorgvuldig proces waarbij beurstransacties administratief en financieel worden afgewikkeld. Het is een belangrijk onderdeel, want handel via de beurs is immers anoniem. Nooit weet een belegger van wie – of aan wie – hij bepaalde beleggingsproducten koopt of verkoopt. Zowel de effectenclearing als de optieclearing bevindt zich tussen de marktpartijen. Het voor beleggers zeer aantrekkelijke gevolg hiervan is dat bij de beurs het tegenpartijrisico is uitgesloten. Iemand die een transactie doet via de beurs hoeft niet te vrezen dat een tegenpartij niet zal betalen of in gebreke blijft bij het leveren van stukken. De vraag is hoe de clearing is geregeld bij Over The Counter handel. Het is een vraag die hier niet is te beantwoorden, want de afwikkeling van de transacties is afhankelijk van wat tussen de partijen wordt afgesproken. Waarschijnlijk is dat er altijd een zeker tegenpartijrisico zal bestaan; dat is nu eenmaal inherent aan de handel tussen een gering aantal partijen. Beleggers die in de toekomst te maken krijgen met banken of brokers die Over The Counter handelen, doen er goed aan waarborgen te vragen wat betreft objectieve prijzen en het afwezig zijn van een tegenpartijrisico. 

Transparantie en toezicht
Uit het voorgaande kunnen nog enkele zaken worden afgeleid die bij beleggers om aandacht vragen. Allereerst kenmerkt Over The Counter handel zich door een gebrek aan transparantie. We zagen al dat het onduidelijk is hoe de prijzen tot stand komen en hoe een eventuele clearing werkt. Voorts is onduidelijk hoe het toezicht op dergelijke transacties is geregeld. Handel via de beurs is gereguleerde handel. De spelregels die op het handelsplatform van de beurs gelden, gelden voor alle partijen. Over The Counter is niet gereguleerd en bovendien is niet bekend welke rol de toezichthouders kunnen vervullen. Een open vraag is voorts hoe het proces zal verlopen in situaties waarin beleggers callopties hebben geschreven en worden aangewezen om stukken te leveren wanneer de opties in-the-money zijn geraakt. De beurs kent voor het aanwijzen een strikt neutraal systeem.

En tenslotte: de opties die worden verhandeld op de optiebeurs zijn gestandaardiseerd. Bij elk contract is glashelder welke rechten en plichten er aan verbonden zijn. Bij de derivatenhandel Over The Counter is het nog maar de vraag in hoeverre sprake kan zijn van standaardisatie. Een optie die Over The Counter bij bank of broker A wordt verhandeld, kan afwijken van een optie die Over The Counter bij bank of broker B wordt verhandeld, al was het maar wanneer het gaat om de markt – of de tegenpartij - waar deze optie wel of niet kan worden verhandeld. Dat maakt het voor beleggers niet makkelijker. 

Vertrouwen
Zoals blijkt kan er door Over The Counter handel veel veranderen. Als belegger hebt u recht op een transparante markt met duidelijke producten en prijzen die het resultaat zijn van de liquiditeit in die markt. De centrale markt, gekoppeld aan een professionele clearingorganisatie heeft zich bewezen waar het gaat om het uitsluiten van het tegenpartijrisico. Kortom, de centrale markt zoals u die heeft leren kennen, is een omgeving waarin u in het volste vertrouwen op een goede afwikkeling met uw beleggingen bezig kunt zijn. 

insight Januari 2010